Wat eten we vandaag?

De meest gestelde vraag in menig huishouden, maar niet in dat van wetenschapsjournalist Rosanne Hertzberger. Magnetronmaaltijd uit de vriezer, dat heeft alleen maar voordelen, zo leren we. Geen voedselverspilling, want eeuwig houdbaar in de vrieskou en net zo gezond als vers. Het interview maakt veel los in de hoek van de foodies. Voedingstechnisch vooral en dat valt te begrijpen. Zelfs het Voedingscentrum beveelt aan zoveel mogelijk versie groenten en fruit te eten en dat is toch geen bolwerk van revolutionair denken. Over de overdaad van suiker, zout en vet in alle verwerkte producten hoor je mevrouw Hertzberger niet en dat is toch zo’n beetje de hoofdoorzaak van de epidemie van obesitas, overgewicht, diabetes 2 en de bekende welvaartsziekten, zoals hart- en vaatziekten, die de westerse wereld de afgelopen decennia overspoeld heeft. En dan laten we de effecten van de kosten efficiënte landbouwproductie, waar de magnetronmaaltijden en aanverwante artikelen op gebouwd zijn, nog maar even buiten beschouwing.

Geen machines op brandstof

De wetenschappelijk benadering van voeding, als optelsom van voedingsstoffen die als brandstof dient voor het lichaam, gaat voorbij aan een paar belangrijke aspecten. Aandacht voor wat je eet en ervaren wat goed voor je is, begint bij verse producten, bij de wijze waarop ze verbouwd zijn, hoe de dieren gehouden worden en hoe je ze zelf bereidt. Mensen zijn geen machines die op een uniforme brandstof blijven draaien. Juist de fijne afstemming op de voeding die bij jou past is van groot belang voor de eigen gezondheid. Dat vereist aandacht en nauwkeurige waarneming. De magnetronmaaltijd biedt dat nu eenmaal niet.

Koplopers in duurzaamheid

Ook op de kosten efficiënte benadering van de logistiek op de winkelvloer valt wel iets af te dingen. De biologische winkels zijn in de afgelopen 15 jaar getransformeerd naar moderne speciaalzaken met een grote klandizie die dagelijks verse biologische producten kopen. Een gezonde omloopsnelheid die ondersteund wordt met een efficiënte en vergaand geautomatiseerde logistiek die derving tot een minimum beperkt. Daarnaast behoren de biologische winkels met de EKO winkelcertificering tot koplopers in duurzame retail, omdat ze vrijwel uitsluitend biologische producten verkopen, eerlijk met hun toeleveranciers en medewerkers omgaan, vooral acties voeren met verse en onbewerkte producten, groene energie gebruiken en het verbruik minimaliseren en alleen duurzame verpakkingen gebruiken.

 De impact van de biologische boodschappenmand

En leidt dat ook ergens toe? Het antwoord is ja, volgens het zojuist gepubliceerde Louis Bolk Instituut onderzoek Impact van de biologische boodschappenmand van M. Batjes-Fries, L. van de Vijver, M. Jong en C. J. Koopmans. Zij vergeleken de boodschappenmandjes van consumenten uit de supermarkt en de biologische winkels. Biologisch etende consumenten hadden in hun boodschappenmandjes meer onbewerkte en gezonde producten als groente en fruit dan de regulier etende consumenten. Uit data over het voedingsgedrag van consumenten leken biologische consumenten meer conform de richtlijnen van gezonde voeding te eten dan de gangbare consumenten. Ook hadden ze minder plastic afval dan de gangbare consumenten. Duits onderzoek uit 2010 had al aangetoond dat biologisch etende consumenten gezonder zijn dan gangbaar etende consumenten.

Wat eten we vandaag?

De heftige reacties van de foodies op de visie van Rosanne Hertzberger en haar reactie daarop (eten is een geloof) tonen de kloof tussen de rationaliteit van de wetenschapper en de gevoeligheid van de consument. Achter de strijd tussen de magnetronmaaltijd met E-nummers en de verse biologische producten gaan twee belevingswerelden schuil met hun eigen waarheden. De vraag die resteert is: wat eten we vandaag? En welke impact heeft dat op onze gezondheid en de wereld om ons heen?

 

 

Het roer moet om

Hoe kunnen we de groeiende wereldbevolking voeden? Een prangende vraag met de groei van 7 naar 10 miljard mensen in 2050 in het verschiet en steeds meer signalen dat de huidige productie- en consumptiewijze spaak loopt. De FAO heeft er een nieuw rapport aan gewijd. Door de groeiende druk op de natuur, sociale ongelijkheid en klimaatverandering zijn onze voedselsystemen in gevaar. De oogstonzekerheid door klimaatverandering neemt toe, de opbrengstgroei in de reguliere landbouw stagneert, er vindt op grote schaal afbraak plaats van vruchtbare landbouwgronden en de biodiversiteit holt achteruit. Tijd voor actie en een totale omslag in denken en doen.

De FAO stelt dat er een oplossing is in de vorm van duurzame landbouw. De natuurinclusieve (lees: biologische) landbouw lost veel problemen op, maar zal snel massaal omarmd moeten worden. Business-as-usual is geen optie,’ volgens het FAO rapport. ‘Want landbouw die massale ontbossing, watergebrek, uitputting van de bodem en hoge CO2-uitstoot veroorzaakt, leidt niet tot voedselproductie voor de lange termijn.’ Volgens de FAO is het ook van groot belang dat boeren een betere inkomenspositie krijgen, met name in de derde wereld, en dat de landbouwsector beter bestand is tegen de klimaatverandering.

Naast de voedselzekerheid op lange termijn, behoud van biodiversiteit, schoon water en eerlijke ketens is er nog een belangrijke reden om over te schakelen op natuurinclusieve biologische landbouw: onze gezondheid. Recent onderzoek toont aan dat de gehalten aan vitaminen en mineralen in vollegrondsgroenten sterk is teruggelopen in de laatste twintig jaar, soms met meer dan 50%. Paul Blokker van de Vereniging tot behoud van boer en milieu, luidde begin deze week de noodklok in De Telegraaf. Samen met een aantal andere organisaties wijst hij het overdadig injecteren van mest en de afname van het bodemleven aan als oorzaak van de vermindering van vitaminen en mineralen in vollegrondsgroenten. Hij koppelt deze vermindering aan het hoge percentage mensen dat kanker krijgt in Nederland en de sterke stijging van obesitas en diabetes 2.

En zo stijgen de gezondheidskosten door naar 95 miljard euro per jaar, meer dan 15% van de totale overheidsbegroting. Massale omschakeling naar natuurinclusieve biologische landbouw kan ook hier een antwoord geven, omdat de bodem en de bodemvruchtbaarheid centraal staan in de biologische landbouw. Een mooi onderwerp voor de formatie van het nieuwe kabinet om aan de klimaatdoelen van Parijs te voldoen en de torenhoge kosten voor de gezondheidszorg te verlagen in plaats van nog verder op te laten lopen.

Links naar bronnen:

http://www.fao.org/publications/card/en/c/d24d2507-41d9-4ec2-a3f8-88a489bfe1ad/

http://www.telegraaf.nl/binnenland/20536216/__Vitamine_weg_uit_groenten__.html

 

Wij nu duurzaam!

Op de Bio-beurs in januari had ik de eer een workshop bij te wonen van Kitty Koelemeier, hoogleraar marketing en retail. Ze gaf haar visie op de ontwikkelingen in retailland en koning klant. De digitalisering, de verfijning van logistiek en het oprukkende hedonisme heeft ertoe geleid dat koning klant steeds makkelijker en sneller bevredigd wordt in zijn consumptieverslaving. Gisteren stelde ‘vandaag besteld, morgen geleverd’ iedereen tevreden, maar nu er bedrijven zijn die al binnen twee uur je bestelling afleveren, is dat de nieuwe norm. En het went heel snel. Waar we gisteren tevreden mee waren, dat stelt ons vandaag teleur. Misschien is het psychologische feit dat alles heel snel went, de reden dat we niet echt gelukkiger worden. Kennelijk zit geluk niet in goederen en gemak.

Koelemeier toonde een schema dat zich in mijn hoofd heeft vastgezet als ‘ik nu, wij later, zij nooit’. De zeven zekerheden van Jumbo zijn vrijwel allemaal gericht op ‘ik, nu’, zoals de laagste prijs garantie, minimale wachttijden en het grootste gemak. De biologische winkels met hun EKO certificering richten zich grotendeels op ‘wij, later’ met thema’s als klimaat, milieu, verpakkingen en sociale eerlijkheid. Alleen het thema gezondheid is ik-gericht, maar dat kan ook altijd later nog. De biologische winkels zouden volgens Koelemeier moeten nadenken hoe de ‘wij later’ thema’s voor ‘ik nu’ relevant gemaakt kunnen worden, dus zonder het eigen fundament te verlaten.

Thema’s als gezondheid, milieu en klimaat worden steeds relevanter, maar wanneer gaat het “wij later” prevaleren boven “ik, nu”? Wanneer transformeert “ik nu” naar “wij nu”? Een prangende vraag waar de transitie van het hele landbouw- en voedingssysteem mee samenhangt. In dat licht is het paniekerige bericht van Unilever geen goed signaal. Vanwege de mislukte overname door venture capitalist graaiers schakelt zij over van een lange naar een korte termijn strategie, gericht op het tevredenstellen van de aandeelhouders. Het “wij samen duurzaam” wijkt voor het “ik nu maximale winst” van de aandeelhouder.

Er zijn compleet nieuwe modellen en samenwerkingsverbanden nodig die het gemeenschappelijke belang van de landbouw – en voedingstransitie versnellen. Verbinding van boer tot en met burger is daarin noodzakelijk: burgers die boeren weer in staat stellen om tegen hogere kostprijzen (biologische) voeding te produceren, die een eind maakt aan de collectieve kostenafwenteling van de landbouw en levensmiddelenindustrie op onbetaalbare waarden als biodiversiteit, bodemvruchtbaarheid, schoon water, gezonde planten, gezonde dieren en dus ook gezonde mensen. Misschien dat de echte omslag snel gemaakt wordt als de kosten voor het afwentelsysteem (“ik nu zo goedkoop mogelijk”) doorbelast wordt naar de veroorzakers en de waarden-inclusieve (“wij nu biologisch en duurzaam”) per saldo goedkoper in het schap ligt.

Gezondheid in 2017

Begin december had ik het genoegen een ontbijt te nuttigen met Günter Lach en Sylke Bruns, twee experts op het gebied van restanten pesticiden in voeding en andere aspecten van levensmiddelenkwaliteit. Zij verzorgden een workshop over residuen, laboratoria en nieuwe trends op het gebied van dit onderwerp. In de zaal zaten twintig kwaliteitsmanagers die dagelijks hun hoofd breken op basis van welke feiten zij besluiten nemen over de aankoop van biologische grondstoffen. Dat is topsport geworden, want hoewel in de biologische landbouw geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen gebruikt mogen worden, rust de last van de residuen uit de gangbare landbouw grotendeels op de schouders van de biologische teelt. Ten onrechte, want het zou de vervuiler moeten zijn die betaalt, maar daarover een andere keer.

Tijdens het ontbijt hadden we het over de onmogelijkheid om in een vervuilde wereld volledig schoon te kunnen produceren. Als voorbeeld noemde ik de nanodeeltjes (nano = een miljardste meter) van plastic die overal in worden aangetroffen. Bruns sloeg aan op de nanotechnologie en vertelde over haar betrokkenheid bij de Duitse gezondheidsbeoordeling van deze nieuwe technologie in voeding. De nanotechnologie wordt al vol toegepast in voeding om de houdbaarheid, smaak, geur, kleur en vloeibaarheid te beïnvloeden. Als voorbeeld noemde ze Heinz tomatenketchup, waar de kleur van lupine door middel van de techniek in no time egaal door de substantie verspreid wordt.

De snelle en onzichtbare opkomst van de nanotechnologie in voeding kan eenvoudig verklaard worden door de enorme mogelijkheden die het fabrikanten biedt. Langer houdbaar; we verlagen de voedselverspilling! Smaak, geur en kleur; nu nog lekkerder en misschien wel gezonder, want met minder vet of suiker! Met de nanotechnologie kan de levensmiddelenindustrie weer lekker verder knutselen en verleiden. Breekt na de foute vetten en de overconsumptie van suiker en zout, nu het tijdperk aan van nanofrituur en -ijs?

Voor nieuwe technologieën zoals de inzet van nano’s bestaan geen wetgeving en geen etiketteringsvoorschriften. De BASF’s van deze wereld, die de technologie aanbieden, willen dat graag zo houden. Probleem is dat er nauwelijks onderzoek wordt verricht naar de gezondheidseffecten. Bruns was juist op gezondheidsgebied niet erg gerust. Ze vertelde dat nano’s makkelijk onze cellen kunnen binnendringen en de weg openen voor minder gewenste indringers…

Met dit schrikbeeld voor ogen verwacht ik dat de natuurlijke voedingstrend van vers, biologisch en zo min mogelijk bewerkt ook in 2017 zal aanhouden. Biologisch groeit mondiaal al jaren met gemiddeld 10% per jaar en dat zal ook in 2017 het geval zijn. Verse groenten en fruit zitten eindelijk weer in de lift. Steeds meer mensen maken zelf weer dagelijks werk van koken met verse ingrediënten. Het suikerrijke frisdrankenschap is in 2016 met 10% gedaald. Puur eten en drinken wordt de norm in 2017. Geniet ervan!

GMO en de valse beloften

Vorige week stond een opmerkelijk artikel in de New York Times waarin betoogd werd dat de gentech teelt haar beloften op hogere oogsten in combinatie met lagere bestrijdingsmiddelen nooit waargemaakt heeft. De auteur heeft een vergelijking getrokken tussen de ontwikkeling op oogsten en pesticidegebruik in bekende gentech gewassen in de VS, zoals soja en BT mais, en de ontwikkeling daarvan in Frankrijk. De conclusies zijn helder: de gangbare teelten in Frankrijk hebben een sterkere volume opbrengst gerealiseerd, terwijl het pesticidegebruik sterker zijn afgenomen in vergelijking met de gentech teelten in de VS.

Inmiddels zijn er heftige discussies ontstaan in de VS en worden de conclusies van de onderzoeksjournalist scherp aangevallen. Maar de knuppel ligt nu duidelijk in het hoenderhok: wat heeft de gentechniek in de landbouw nu eigenlijk opgeleverd, behalve winst voor de bedrijven die het verkopen? Een aspect dat nog nauwelijks aan bod komt is de sociale kant van het gentechverhaal. De zaden zijn allemaal gepatenteerd en worden in combinatie met de chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen verkocht, de boeren mogen geen zaad achterhouden en boeren die gentechvrij willen blijven telen en met ongewilde contaminaties van doen hebben, krijgen juristen achter zich aan die claimen dat hun gecontamineerde oogst eigendom is van het gentech zaadbedrijf. Onverteerbaar…

De EU heeft de enig juiste keuze gemaakt, maar die kan gaan wankelen. Ook in Nederland ligt er een basis voor een co-existentiebeleid die gentech teelten mogelijk moet gaan maken. De biologische sector wil dat de gentechsector in geval van een co-existentie beleid verantwoordelijk wordt gesteld voor alle vormen van contaminatie. Want, de vervuiler moet de rekening gaan betalen.

 

Omslag in de landbouw

 

Op 3 oktober was ik aanwezig bij een startbijeenkomst over Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IVMO) op de boerderij van initiatiefnemer en kwartiermaker Jan Huijgen. Onder meer staatssecretaris van Landbouw, Martijn Van Dam, minister van Handel Ploumen en ZLTO-voorzitter Hans Huijbers spraken daar over de noodzaak van de vereiste omslag in ons landbouw- en voedingssysteem. De bekende thema’s kwamen voorbij: het voeden van 9 miljard monden in 2050, het creëren van voedselzekerheid terwijl de bodemvruchtbaarheid schrikbarend afneemt, de bijdrage die de landbouw moet en kan leveren aan de klimaatdoelstellingen door vastlegging van CO2 in de bodem, behoud van biodiversiteit, gezonde voeding in een wereld waar obesitas de overhand neemt, de eerlijke verdeling van voeding over de hele wereld en de effecten van wat wij doen op minder bedeelde landen, het leefbaar houden van het platteland en een eerlijke prijs voor de boer… Allemaal thema’s die vanuit de landbouw en de voedingsketen oplosbaar zijn.

Martijn van Dam gaf nog maar eens aan voor welke grote opgave we staan: als we doorgaan zoals we gewend zijn hebben we straks 4 aardbollen nodig om iedereen te voeden en van energie te voorzien. Dat kan niet, dus moet de landbouw en voeding in 30 jaar tijd om naar een compleet duurzaam systeem dat aan één aardbol genoeg heeft. Hans Huijbers hamerde er vooral op dat de landbouw niet het probleem is, maar juist de oplossing in huis heeft voor de maatschappelijke knelpunten. Een eerlijke prijs is daarvoor onontbeerlijk en applaudisseren voor de supermarkt met de goedkoopste prijs hoort daar niet meer bij. Hij liet zijn hart spreken toen hij zei dat het hem pijn doet dat zijn generatie het werk van de voorgaande generaties teniet doet door de kwaliteit van de bodem aan te tasten.

Jan Huijgen, biologische boer en winnaar van de Mansholtprijs in 2007, ziet in het verbinden van boer en burger de oplossing. Zij willen hetzelfde en dus moeten zij de handen ineen slaan. Zijn gewaagde plan is om met 100 boerenbedrijven een pilot aan te gaan, waar boer en burger samen bepalen wat ze van elkaar nodig hebben. Misschien wel het mooiste aspect van zijn initiatief is de brug die hij als biologische boer slaat tussen de gangbare boeren, de overheid en de boeren die al maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daarmee komt biologisch uit haar veilige omgeving en stelt kennis beschikbaar om de hele landbouw te inspireren om de weg te gaan van een kostprijs gedreven model naar een waarden gedreven model.

Dit model van waardevermeerdering is precies waar het in de discussie over true cost pricing en accounting om gaat. Kosten niet afwenden op milieu, dieren, bodem, gezondheid of de boer, maar integreren. Het resultaat is de maatschappelijk-inclusieve prijs.

Donderdag 6 oktober vindt het rondetafelgesprek plaats over het fosfaatprobleem in de zuivelsector. Het voorstel van de staatssecretaris om de pijn gelijkelijk te verdelen over alle zuivelboeren (en iedereen met 5 tot 10% te laten krimpen) roept in dit licht grote weerstanden op. De grondgebonden veehouderij en met name de biologische veehouderij heeft part noch deel aan het ontstaan van dit probleem. Ze profiteert niet van de derogatie die de zuivelsector in staat gesteld heeft de mestgiften afhankelijk van de grondsoort 35% tot 47% te verhogen. De prijs voor deze derogatie is een fosfaatplafond, dat door de groei van de (gangbare) zuivelsector nu overschreden wordt. De biologische boeren zijn verplicht grondgebonden en moeten zich wettelijk tot 170 kg stikstof per hectare beperken. Dat betekent in de regel maximaal twee koeien per hectare. Daarmee blijft de biologische boer met zijn koeien ook ver onder de fosfaatnorm. In een systeem van true cost pricing en accounting is het ondenkbaar dat degene die het probleem niet veroorzaakt, wel aan de oplossing moet bijdragen. Oneerlijker kan het niet. Terwijl een brede omschakeling naar biologische melkveehouderij het probleem juist in versneld tempo zal oplossen. De boeren willen en  er worden nieuwe markten aangeboord voor biologische zuivelproducten. Friesland Campina en grote retailers: grijp jullie kans. Maar wel zonder de prijs voor biologische zuivel in de toekomst te verlagen, want de huidige prijs is de juiste prijs en voorkomt dat ook biologische boeren in de kosten efficiënte mal geperst gaan worden.

 

PS: de gangbare melkprijs bij Duitse retailers ligt rond de 45 cent, de kostprijs voor biologische melk. Ondanks deze bodemprijs wordt er geen liter meer door verkocht, terwijl biologische melk met een prijs rond de 1 euro maar blijft doorgroeien. De consument wil dus duidelijk wat anders en steunt de biologische boer. In Nederland ligt de gangbare melkprijs in de retail momenteel rond de 90 cent, terwijl de kostprijs net als in Duitsland rond de  25 cent ligt. Door enkele partijen wordt hier dus goed aan verdiend en het is niet de gangbare boer. Oneerlijker kan het niet.

De gemakshond

Terwijl de Britten zelf steeds zwaarder worden, neemt het gemiddeld gewicht van hun honden snel af. Ik prijs de onderzoeker die dit soort verbanden legt en de oorzaken daarvan probeert te achterhalen. De crises van 2008 zou er de oorzaak van zijn dat de Brit kiest voor kleinere honden, die minder voer eten en minder of niet uitgelaten hoeven te worden.

Het lijkt logisch, zo’n ontwikkeling, maar er klopt iets niet. Of op zijn minst ontbreekt er iets: hoe kan het dat de Britten ondanks de crisis toch dikker zijn geworden? Het spreekwoordelijk aanhalen van de buikriem is er kennelijk niet meer bij in tijden van crisis. Het is de hond die de rekening betaalt, met als straf voor de baasjes dat ze zelf dikker worden omdat ze voor die kleine schoothondjes de bank niet af hoeven.

Een mooi statistisch staaltje kwam deze zomer op naam van de Erasmus universiteit: oude mensen met obesitas hebben dezelfde levensverwachting als oude mensen zonder obesitas. En we dachten altijd dat overgewicht de levensverwachting sterk doet dalen. Ja, dat geldt voor jongere mensen met obesitas, niet voor oudere zo is nu aangetoond… Verwarrend en dan ga je als leek speculeren: als je lichaam het overgewicht zo lang kan torsen, dan heb je voldoende weerstand opgebouwd tegen de ouderdomsziekten waarmee je de nadelen compenseert. Heel plausibel, lijkt me. Nog 9 jaar, dan mag ik me obees eten en hoef ik niets te vrezen. Dank je onderzoekers van de Erasmus universiteit voor dit geweldige toekomstperspectief. Of zou ik dan te laat zijn om het obees voordeel op oudere leeftijd te behalen?

Met de hoogopgeleide 65-plussers in Nederland schijnt iets vergelijkbaars aan de hand te zijn als de dikker wordende Britten met kleine hondjes. Ze drinken teveel. Kennelijk vervelen ze zich en proberen dat met alcoholische vergetelheid te verzachten. Of halen ze de achterstand in die ze tijdens hun werkse leven hebben opgelopen ten opzichte van minder rijke mensen?

Statistiek is verrukkelijk, zolang je vrij kunt speculeren over mogelijke verbanden. Volgens een rijke oudere vrouw die om een uur ’s middags haar tweede glas leegt, kunnen de anderen het gewoon niet betalen. Heerlijk, zo wordt een alcoholverslaving iets om trots op te zijn.

Los van welke statistisch verband dan ook zijn de dikker wordende Britten in crisistijd, de obese ouderen en de alcohol minnende senioren van Nederland voor zichzelf sprekende feiten.

 

Goed vakantienieuws

Kamperen bij de biologische boer, boeken lezen, het nieuws volgen op de tablet, veel wandelen, zwemmen in zee, goede gesprekken en een glas wijn op z’n tijd, de vakantie was verrukkelijk. Tijd ook om wat teksten en nieuwberichten op je in te laten werken.

Natuurlijk, het wereldnieuws is niet aan mij voorbij gegaan, maar daar op reageren… Net als Grünberg onlangs verwijs ik naar het betoog Van Walsum dat het beste wapen tegen terrorisme bestaat uit gelatenheid en een afkeer van haat.

Eindelijk heb ik Sapiens van Y.N. Harari helemaal uit kunnen lezen. In 450 pagina’s levert hij een complete geschiedenis van de mensheid van jager-verzamelaars tot genetisch gemanipuleerde consumenten. In de laatste paar honderd jaar zijn wij, de massa, getransformeerd van spaarzame boeren die krom lagen voor de heersers tot brave consumenten die zich overeten om de winsten van de heersende elites te verdubbelen. ‘De Amerikaanse bevolking geeft elk jaar meer geld uit aan diëten dan er nodig zou zijn om alle hongerigen in de rest van de wereld te voeden. Obesitas is een dubbele overwinning voor het consumentisme. In plaats van weinig te eten, wat zou leiden tot economisch krimp, eten de mensen te veel, en daarna gaan ze dieetproducten eten, waarmee ze dubbel bijdragen aan de economisch groei’ (p 375). Een aanrader voor iedereen die zich druk maakt over het voeden van de wereldbevolking en vele andere menselijke vraagstukken.

Het suikernieuws was natuurlijk ook niet te missen deze zomer. In hetzelfde boek van Harari staat een mooie passage hoe met name de suikerrage in het Westen de slavenhandel heeft voortgebracht; en sinds een halve eeuw dus ook obesitas. Winst maakt blind en daarom blijft de voedingsindustrie ons voorlopig nog wel dik maken en blijft de politiek dit toestaan. Goed nieuws dat supermarkten iets gaan doen, maar dat is een druppel op een gloeiende plaat. Ik blijf mijn hoop gevestigd houden op de biologische levensmiddelen producenten, die altijd al voorzichtig geweest zijn met toevoegingen en suiker.

En dan was er het pleidooi van twee Groningse hoogleraren om te stoppen met subsidies voor overproductie van gangbare landbouwproducten en het omschakelen naar biologische landbouw fors te stimuleren. Plus de verplichte gentech etikettering in de VS van Obama, de second best optie als je gentech eenmaal hebt toegestaan. Laten we hopen dat de EU gentech in de kiem smoort.

Dat de overheid het verschil kan maken op essentiële punten, zoals het terugdringen van suikergebruik en het stimuleren van milieuvriendelijke productie die ook het klimaat ontziet, dat bewustzijn lijkt bijna verdwenen. Een simpel voorbeeld als het verbieden van het gratis plastic tasjes, ingevoerd door Sharon Dijksma, toont dat het loont. In de VK heeft dit tot een reductie van 80% aan plastic tasjes geleid. In Nederland wordt hetzelfde effect verwacht. Dat zou betekenen dat op de 3 gratis miljard tasjes in 2015 er 2,4 miljard tasjes bespaard worden in 2016. Na het reces even doorpakken, Den Haag.

Nobel en gentech

‘Verzet gebaseerd op emotie en dogma en dat wordt weersproken door feiten moet stoppen. Hoeveel arme mensen moeten nog sterven voordat we dit erkennen als een ‘misdaad tegen de mensheid’?’

Dit is een citaat uit de brief van ruim 100 Nobelprijswinnaars die een oproep hebben gedaan tot Greenpeace om haar campagne tegen gentech te staken. Volgens ingewijden is dit achter de schermen opgezet door de pro gentech lobby van de bekende chemiereuzen. Belangrijkste inhoudelijke argument van de groep is dat het protest tegen de zogenaamde gouden rijst, gentechrijst met extra vitamine A, nu aan de arme bevolking onthouden blijft. Het zou honderden miljoenen armste der armen kunnen helpen, zo stellen zij.

De verdubbeling van de voedselbehoefte in 2050 wordt ook nog als argument ingebracht en het feit dat er nooit een enkel bewijs is gevonden dat gentech gewassen de gezondheid schaden. Als het om het grote voedselvraagstuk gaat, dan is er goed nieuws voor de geleerde critici: er is voldoende voeding, zij wordt alleen niet eerlijk verdeeld. Het voedingsvraagstuk is een verdeelvraagstuk. Zolang er aan arme mensen weinig te verdienen valt, krijgen ze ook weinig eten.

Als we kijken naar de revenuen van gentech so far, dan wordt een weldenkend mens daar ook niet vrolijk van: een toename van chemische bestrijdingsmiddelen in plaats van verlaging, geen hogere opbrengsten (de katoenoogst in Pakistan is door de overgang naar gentech dramatisch gedaald), aantasting van de bodemvruchtbaarheid en toename van monoculturen wat de voedselzekerheid op lange termijn aantast. Emotie en dogma? Hoeveel moet er nog gedoogd worden van de nietsontziende gentechlobby voordat we dit erkennen als een ‘misdaad tegen de mensheid’?

Alfred Nobel, de uitvinder van dynamiet en andere explosiemiddelen, werd aan het eind van zijn leven geconfronteerd met een necrologie toen hij voor zijn overleden broer werd aangezien. Hij werd herdacht als ‘koopman van de dood’ en dat zou hem aan het eind van zijn leven hebben doen besluiten het Nobel fonds op te richten. Volgens zijn critici een poging om zijn negatieve imago op te krikken. De wijze waarop de internationale gentechlobby de Nobel laureaten voor zijn PR-karretje spant past wat dat betreft perfect in de Nobel traditie.

Kortsluiting

Vanmorgen werd ik wakker met een vraag. Waarom beschouwen voedingswetenschappers componenten als vitaminen en mineralen in natuurlijke voedingsproducten qua voedingswaarde identiek aan chemische verbindingen die in een laboratorium gemaakt worden? Op de scheikunde tabel is er geen verschil: natuurlijke vitamine C heeft dezelfde scheikundige verbindingen als chemisch gefabriceerd ascorbinezuur. Maar in het lichaam is er wel een verschil: vitamine C die in je maag vrij gemaakt wordt uit de sinaasappel, dat is toch een ander proces dan de directe opname van ascorbinezuur. Hier is een parallel te trekken met de landbouw: een plant die zelf zijn voedingsstoffen moet winnen uit de bodem, maakt een andere ontwikkeling door dan een plant die via kunstmest of water chemisch-synthetische voedingsstoffen krijgt toegediend. De groei van de plant in de biologische bodem verloopt in de eerste fase trager, maar de weerbaarheid van deze plant is sterker. Daarom is de natuurlijk gegroeide plant minder kwetsbaar voor ziekten en zijn er geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen nodig. Zie hier het principe van de biologische landbouw.

Daarmee is mijn vraag nog niet beantwoord. De scheikundige realiteit is kennelijk voor een voedingswetenschapper belangrijker dan mijn meer holistische kijk op de werkelijkheid. De voedingswetenschapper rafelt iedere vrucht, plant en ei uiteen op basis van de scheikundige structuren. De appel valt uiteen tot een opsomming van water, suiker, vezels, vitaminen en mineralen en wat er nog meer in mag zitten. Als je die losse componenten uit de natuur of uit de chemie door elkaar husselt heb je echter geen appel. En zo ervaart de maag dat ook. De voedingsindustrie husselt zich een ongeluk met componenten om ons zoveel mogelijk te laten eten. Dat is goed gelukt, we zijn veel te dik geworden. En we worden steeds zieker met zijn allen. De 90 miljard ongezondheidskosten die we jaarlijks in Nederland uitgeven, zijn daar het harde bewijs van. De voedingswetenschapper heeft daar maling aan, omdat het buiten zijn verhaal van de scheikundige werkelijkheid valt. Daarom sponsort de voedingsindustrie, die in hetzelfde verhaal van scheikundige componenten en de sensorische kwaliteiten ervan leeft, het onderzoek van de voedingswetenschapper. Zij geloven in elkaar, ze houden elkaar krampachtig vast.

Mijn holistische verhaal over de andere werkzaamheid van de hele appel is een compleet ander discours dan het scheikundige verhaal. Het gevolg is kortsluiting. De wetenschappers beklagen zich over de volstrekt onwetenschappelijke benadering van de consument, die er niets meer van begrijpt. Ik beklaag me over de domheid van de wetenschappers die niet inzien dat zij met hun deterministische kijk op de werkelijkheid de paradijselijke appel tot scheikundige componenten gereduceerd hebben. Met desastreuze gevolgen…