Chemische zoetstoffen in onder meer ‘suikervrije’ light producten leiden sneller tot stofwisselingsproblemen zoals diabetes. Ze verhogen daarmee de kans op… overgewicht! Dat is de conclusie van nieuw onderzoek dat in het gezaghebbende tijdschrift Nature gepubliceerd is.

Dit nieuws las ik net in de krant en iets in mij maakte een vreugdesprongetje. Dat ‘iets’ is mijn intuïtieve afkeer van chemische zoetmakers vanaf het moment dat de light producten de schappen begonnen te veroveren. Hoe kan een chemisch stofje, dat je lichaam misleidt in het ervaren van een zoetsensatie, nu een gezonde vervanging van natuurlijk zoet uit fruit, biet of suikerriet zijn?

Dat (teveel) suiker niet gezond is, daar zijn we het wel over eens, de suikerindustrie buiten beschouwing gelaten. Neem geen suiker in koffie en thee en stop acuut met het drinken van veredeld suikerwater zoals frisdranken. Maar als je echt niet zonder kunt, dan is het altijd nog te verkiezen boven kunstmatige zoetstoffen, zei mijn innerlijke stem. Die stem ziet nu tegen alle eerdere geruststellende onderzoeken in zijn gelijk bevestigd worden. Alles beter dan chemie.

Dat is meteen wat me aantrekt in natuurvoeding. Eet zo natuurlijk mogelijk, dus bij voorkeur biologisch, vers en zo min mogelijk bewerkt.

Waar ik nu benieuwd naar ben is de reactiesnelheid van het Voedingscentrum. Volgens de huidige voedingsrichtlijnen voor diabetes en overgewicht uit 2010, worden de chemische zoetmakers aangeraden als suikervervangers. Als je maar niet meer dan 16 glazen (!) light dranken en koffie/thee met zoetjes drinkt. Als ik in goed vertrouwen dit ‘gezonde advies’ had gevolgd en nu met de brokken zou zitten, zou ik ze aanklagen via een letselschade specialist. Of zou die adviseren mijn claim tot de colafabrikanten te richten?

In de haute cuisine van de Franse keuken heeft een van de onbetwiste topchefs een spectaculaire koerswijziging ingezet. Alain Ducasse, goed voor 21 Michelinsterren, heeft vlees bijna geheel van het menu geschrapt. De nieuwe gerechten zijn vooral samengesteld op basis van biologische en natuurlijke producten en vis.

In de kokswereld heeft zich de afgelopen 10 jaar een kleine revolutie voltrokken. Onder invloed van onder meer de slowfood beweging hebben koks de weg ingezet naar pure ingrediënten, vergeten groenten en regionale specialiteiten. In Nederland hebben chefkoks als Jonnie Boer en Sergio Hermans de toon gezet en daarmee ook vele Michelinsterren geoogst. Aan de top van deze nieuwe smaakrichting heeft jarenlang het Deense restaurant Noma gestaan, dat in 2010, 2011, 2012 en 2014 tot beste restaurant van de wereld is uitgeroepen.

Alain Ducasse is in Frankrijk min of meer de troonopvolger van Paul Bocuse, in de vorige eeuw de ongekroonde koning van de culinaire wereld in Frankrijk en ver daarbuiten. Dat hij nu ook het voorbeeld volgt van de jongere topchefs die al eerder voor de echte smaak hebben gekozen, mag een kroon op het werk genoemd worden van de bio en slow food beweging.

Overigens is zijn keuze voor bio, groenten, granen en vis niet alleen uit culinaire overweging gemaakt. Ducasse meldt zelf over zijn nieuwe menu: ‘De planeet heeft maar een beperkt aantal grondstoffen. We moeten ze op een meer ethische en evenwichtigere manier consumeren.’

Eén onderdeel is ongewijzigd; de prijs van € 360,- per menu (zonder drank). Er is in de keuken van Ducasse kennelijk geen enkel verband tussen de grondstofprijzen en de verkoopprijs…

Artikel over Alain Ducasse

Wie zaait weet nooit wat hij zal oogsten. Jarenlang heb ik de biologische eetleer in praktijk gebracht en op het bord van mijn kinderen gelegd. Soms kon ik me niet inhouden en vertelde iets over de duistere praktijken in de fastfood industrie, zoals het plakvlees van de kipnugget en het effect van het vette koolhydraten voer op de gezondheid. Had niet het gevoel dat het veel indruk maakte, maar ja, een vader met een missie. Nu ze het huis uit zijn, blijkt het zaad toch wortel geschoten te hebben. De een eet vooral vega en bio, terwijl hij vroeger het gelukkigst werd van spareribs. De ander heeft haar carnivoren vriend verleid tot een “Meatless May” maand en de plofkip tot ‘carne non grata’ gebombardeerd. De derde woont sinds het voorjaar op het platteland en verbouwt sindsdien haar eigen groenten en wat fruit. Haar vriend houdt kippen en bakt dagelijks het brood.

Voor de vakantie waren ze bij ons te gast. Het gesprek kwam op eten. De plattelands dochter en haar vriend vertelden dat ze laatst na het klussen naar de Burgerking waren gegaan, ‘waar je verwacht dat er voor weinig geld meer op je hamburger zit.’ Dat bleek tegen te vallen, in verschillende opzichten. Voor twee frites, twee King burgers en een blikje drinken moest € 20,- afgerekend worden. Veel groen zat er niet op. Na het eten werden de darmen zeer onrustig, wat lastig is als je samen nog een uur in de auto moet zitten. Na twee uur hadden ze alweer honger. ‘We gaan nooit meer naar de Burgerking.’

 

 

Als directeur van Bionext, de ketenorganisatie voor de duurzame, biologische landbouw en voeding (www.bionext.nl), heb ik vakmatig veel van doen met gezonde voeding en ongezonde voedingspraktijken. Een actueel onderwerp in de laatste categorie is de toewijzing van octrooien en patenten op natuurlijke eigenschappen van planten. Dat blijkt mogelijk door een maas in de wetgeving.

Een octrooi op gemanipuleerde gewassen, waar ik ook niet blij mee ben, dat is nog uit te leggen. Een veredelingsbedrijf bedenkt een nieuwe genencombinatie en legt die gedachte en techniek vast in een octrooi. Dat is vergelijkbaar met de praktijk in medicijnen. Dat die gemanipuleerde zaden vaak niet brengen wat ze beloven en gecombineerd zijn met de verkoop van schadelijke bestrijdingsmiddelen, zoals glyfosaat, dat is een ander verhaal voor een andere keer.

Maar het verkrijgen van een octrooi of patent op een natuurlijke eigenschap, dat is onverteerbaar. Zo is het Syngenta gelukt om een octrooi binnen te halen op een specifieke kleur rood van paprika, die natuurlijke afweer biedt tegen insecten. Monsanto heeft een soortgelijk octrooi verworven op de natuurlijke eigenschap van een langere broccoli steel, die minder snel aangetast wordt door bacteriën. Door die specifieke eigenschappen als eerste via klassieke selectie en verdeling in te kruisen, is hen een octrooi op die eigenschap zelf toegewezen. Vanaf nu kan dus niemand anders van die in de natuur voorkomende eigenschap gebruik maken. Alsof een natuurlijke eigenschap van een plant een uitvinding is…

Bionext voert actie tegen dit gat in de wet en de bedrijven die er misbruik van maken. Er is een officiële bezwaarprocedure gestart bij het Europese Octrooi Bureau tegen het verleende octrooi op de rode paprika. Die campagne is genomineerd voor NRC Charity Awards en doorgedrongen tot de 23 campagnes die meedingen voor de publieksprijs.

Iedereen die van mening is dat eigenschappen van planten en dieren van de natuur moeten blijven, steun de campagne van Bionext en stem op www.nrccharityawards.nl/bionext/

Voor meer informatie: www.bionext.nl/hartvoorbiodiversiteit

Ik ben geen psycholoog of therapeut, maar weet wel hoe sterk de eigen verhouding tot eten bepaald wordt door hoe je je voelt. Wie lekker in zijn vel zit, kan onbekommerd genieten en kiest intuïtief wat goed voor hem is. Wie een hekel aan zichzelf heeft, straft zichzelf, bijvoorbeeld met eten. Wie liefdesverdriet heeft, verhongert, verdrinkt of overeet zichzelf. Eetgedrag is, zoals iedere vorm van gedrag, een afspiegeling van ons algemeen welbevinden. En gedrag zet zich vast in patronen, die uiteindelijk kunnen uitmonden in verslaving.

Een kennis van mij eet heel gedisciplineerd: veel groenten en fruit, aangevuld met superfoods, allemaal biologisch, heel af en toe een stukje vlees of vis. Niet roken, geen drank. Ze heeft zichzelf helemaal mentaal geprogrammeerd op gezond eten. Ze is een bruisend vat vol energie, maar ze eet met de handrem op. Mentaal geprogrammeerd met een ijzeren discipline. Tot ze de verleiding even niet kan weerstaan… Dan eet ze ineens drie magnums achter elkaar, buiten het zicht van anderen. Een kortstondig moment van vraatzucht wint het even van de mentale wilskracht. Ze onderdrukt haar gevoelens en dat kan ze lang volhouden, ook in haar eetgedrag, tot de kurk van de fles schiet.

Uit eigen ervaring kan ik bekennen dat ik lange tijd een hekel heb gehad aan de bourgondische levensstijl. Een pars pro toto. Mijn vader was een Bourgondiër voor wie er geen hoger geluk bestond dan lekker eten en drinken. Hij stond ook graag in de keuken en kon goed koken. Ja, ik had een hekel aan mijn vader, vroeger. Eenvoudig eten was voor mij het hoogste ideaal, dus mat ik mezelf, eenmaal op kamers, een sobere eet stijl aan. Maar toen mijn lievelings zus en haar man voor het eerst kwamen eten, kocht ik een biefstuk van een pond en twee flessen Pommerol. Het vlees was perfect gekruid en gebraden en de wijn voldeed aan de verwachtingen. Ik deed precies wat mijn vader in deze situatie zou doen… En daar had ik een dag later natuurlijk weer een hekel aan. Lachwekkend. Gelukkig is het weer helemaal goed gekomen tussen mijn vader en mij, want ik houd van lekker eten en sta heel graag in de keuken.

In de Consumentengids van juli staat een artikel van Nelleke Polderman over de prijs van eerlijk eten. Daar heb ik aan meegewerkt, want de prijs staat veel te veel centraal in de aankoopbeslissing van voeding. Een biologische boodschappenmand is gemiddeld 40% duurder dan gangbaar. En tussen supermarkten en biowinkels zijn er ook weer prijsverschillen op biologische producten. Maar wie alleen op prijs vergelijkt, gaat snel voorbij aan kwaliteitsverschillen.

Goedkope producten hebben vaak een prijs op ander terrein. De relatie tussen de plofkip en gebrek aan dierenwelzijn is bekend. Omdat het prijsverschil groot is en wij nu eenmaal verzot zijn op (goedkoop) vlees, blijft de plofkip toch goed verkocht worden. In de eieren hebben veel consumenten wel een andere keuze gemaakt: al meer dan 10% van alle consumptie eieren in Nederland zijn biologisch en de rest is op z’n minst scharrelei. De kooi-eieren worden niet meer verkocht in de winkel en toch bestaat 70% van de eierenverkoop in Nederland nog steeds uit kooi-eieren. Een paradox? Nee, die resterende 70% worden verwerkt in de levensmiddelenindustrie. Over het ei zonder gezicht maakt niemand zich druk.

Supermarkten zijn sinds 2013 in een stevige prijzenoorlog verwikkeld. Het marktaandeel is heilig en een lage prijs is het middel om meer klanten te trekken. In de eerste maanden van 2014 liep de totale omzet van de supermarkten zelfs iets terug.  Wie de reclamefolders doorneemt tijdens de WK komt tot de conclusie dat Nederlanders zich massaal volgieten met goedkoop bier en frisdrank, aangevuld met chips en kiloknallers.

Overigens, niet alleen supermarkten proberen ons te verleiden om voor goedkope geheime pleziertjes als bier, chips en frisdrank binnen te lopen…

Des te opmerkelijker dat formules die zich meer op kwaliteit profileren juist stevig groeien. Dat geldt onder meer voor de biowinkels die omzetstijgingen van 15 tot 20% melden en de Plus retailformule die in een dalende markt groeit. Kennelijk neemt het aantal consumenten toe dat bereid is juist meer geld uit te geven aan kwaliteitsproducten die meer kosten. De verdubbeling van de biologische omzet in vijf jaar tot boven de 1 miljard euro in 2012 wijst daar eveneens op. Dat is nog eens scoren!

 

De afgelopen weken was er veel verwarring in voedingsland:

• In The Lancet werd een studie gepubliceerd van 100 wetenschappers die de mondiale ontwikkeling van overgewicht tussen 1980 en 2013 hebben geboekstaafd. Een enorme toename luidt de conclusie: meer dan een derde van de mensen op aarde, ruim 2 miljard, hebben overgewicht. Met als ontmoedigende constatering dat er nog in geen enkel land een begin van een oplossing tegen deze mondiale epidemie in zicht is.

 

• Een collectant met rokershoest rammelde met de bus voor mijn neus om wat geld voor de Stichting Longkanker op te halen. Hij antwoordde eerlijk ‘ja’ op mijn vraag of hij rookte. Ik moest lachen en zei: ‘Maar dat is water naar de zee dragen’. Hij antwoordde gevat: ‘Doe het voor al die andere mensen met longproblemen.’ Natuurlijk liet ik een paar euro in zijn bus glijden. Daar stond iemand die aan het sparen was voor zijn eigen dure longkankerbehandeling en dat getuigt van moed. Ik moest denken aan een nieuwsitem van enkele maanden geleden over de verwachting van het Van Leeuwenhoek ziekenhuis dat kanker een chronische ziekte is over een jaar of twintig. De longspecialist in het NOS item verzuchtte: ‘Als ik met al die patiënten bezig ben, dan denk ik wel: stop gewoon met roken, want dat veroorzaakt 80% van alle longkanker gevallen.’ We zijn dol op onze verslavingen en we doen alles om de symptomen ervan te bestrijden in plaats van de oorzaak weg te nemen. Maar van rokers en drankverslaafden kan je nog zeggen dat ze via de hoge accijnzen al een beetje meesparen voor de dure kankerbehandeling later. De eetverslaafden komen er in dat opzicht nog goed vanaf tot op heden…

 

• Een echtpaar in Engeland is vorige week opgepakt vanwege de verdenking dat zij hun kind ernstig verwaarloosd hebben. Ondervoed? Nee, zwaar overvoed, het kind van elf weegt bijna 100 kilo, drie keer het normale gewicht op die leeftijd. Eenderde van de kinderen heeft overgewicht. Een exces straffen roept de vraag op wat de verantwoordelijkheid is van de ouders? Wanneer ben je als ouder strafbaar? Wat is de verantwoordelijkheid van de overheid die toestaat dat er zoveel ongezonde voeding voor spotprijzen verkrijgbaar is? Wat is de verantwoordelijkheid van de levensmiddelenindustrie, de supermarkten, de bedrijfsrestaurants, de horeca gelegenheden waar zoveel dikmakers verkocht wordt?

 

• De kledingindustrie heeft de breedtematen voor kinderkleding aangepast op de nieuwe gemiddelde maten. Vooral de taillematen zijn de afgelopen jaren toegenomen: 1 tot 4 centimeter bij tienjarige kinderen. Er gaan ook stemmen op om de BMI-index te wijzigen. Laten we die helemaal afschaffen. Zodra je een grens trekt, fixeert iedereen zich op die grens en word je gedefinieerd door die grens. Misschien moeten we het hele concept van dik en dun gewoon loslaten en lost het probleem vanzelf op, omdat niemand er meer door gefixeerd is. Het kan werken als we het modebeeld overboord gooien en fastfood laten waar het thuishoort: in het vuilnisvat (en daar bedoel ik niet mee het eigen lichaam).